तिहार : उज्यालोको पर्व मात्रै होइन, सद्भाव र मानवीय सम्बन्धको उत्सव पनि हो

तिहार नेपाली समाजको मौलिक संस्कृति, परम्परा, आस्था र आत्मीयताको अनुपम पर्व हो। दसैँको उल्लासपछि आउने तिहारले घरआँगन मात्रै होइन, मानवीय सम्बन्ध, पारिवारिक आत्मीयता र सामाजिक सद्भावलाई समेत उज्यालो बनाउँछ। पाँच दिनसम्म मनाइने यो पर्व प्रकृति, पशुपक्षी, दाजुभाइ–दिदीबहिनी र मानव जीवनबीचको सम्बन्धलाई सम्मान गर्ने विशिष्ट सांस्कृतिक अवसर पनि हो।

काग तिहारबाट सुरु हुने पर्वमा कुकुर, गाई, गोरु र गोवर्द्धनको पूजा गरिन्छ। कागलाई सन्देशवाहक, कुकुरलाई रक्षक, गाईलाई माता र लक्ष्मीको प्रतीक तथा गोरुलाई कृषिकर्मको सहयोगीका रूपमा सम्मान गर्ने हाम्रो परम्पराले प्रकृति र जीवजन्तुप्रतिको कृतज्ञता सिकाउँछ। यसले मानिस मात्रै होइन, समस्त जीवजगत्को अस्तित्व र महत्त्व बुझ्न प्रेरित गर्छ।

लक्ष्मीपूजाको दिन घरआँगन सफा गरी दीप प्रज्वलन गर्ने, झिलिमिली बत्ती बाल्ने, फूलमालाले सजाउने र देउसीभैलो खेल्ने परम्पराले नेपाली समाजमा छुट्टै रौनक थप्छ। देउसीभैलो मनोरञ्जन मात्रै होइन, आपसी सद्भाव, सामूहिकता र लोकसंस्कृतिको जीवन्त अभिव्यक्ति पनि हो।

तिहारको सबैभन्दा भावनात्मक पक्ष भाइटीका हो। दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै सप्तरङ्गी टीका लगाइदिने तथा दाजुभाइले दिदीबहिनीप्रति माया, सम्मान र संरक्षणको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्ने यस परम्पराले पारिवारिक सम्बन्धलाई थप प्रगाढ बनाउँछ।

तर, तिहारको वास्तविक उज्यालो घरमा बालिने बत्ती र सजावटमा मात्रै सीमित हुनुहुँदैन। समाजमा विद्यमान विभेद, गरिबी, अन्याय, असमानता र अन्धविश्वासको अँध्यारो हटाउन पनि हामीले उत्तिकै प्रयास गर्नुपर्छ। चाडपर्वका नाममा हुने फजुल खर्च, जुवातास, मदिराको दुरुपयोग, पटका तथा विस्फोटक पदार्थको प्रयोग र ध्वनि प्रदूषणले पर्वको सुन्दरतालाई कुरूप बनाउन सक्छन्। विशेषगरी बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, बिरामी, पशुपक्षी र वातावरणको सुरक्षाप्रति सचेत हुनु आवश्यक छ।

हामीले तिहार मनाइरहँदा आर्थिक अभावका कारण चाडपर्वको खुसीबाट वञ्चित परिवार, एक्लिएका ज्येष्ठ नागरिक, अभिभावक गुमाएका बालबालिका र विपन्न समुदायलाई पनि सम्झनुपर्छ। हाम्रो एउटा सानो सहयोग, आत्मीय भेटघाट र सद्भावपूर्ण व्यवहार कसैको जीवनमा ठूलो खुसी बन्न सक्छ। चाडपर्वको सार अरूभन्दा बढी खर्च गर्नु होइन, अरूको दुःखमा साथ दिन सक्नु हो।

आजको बदलिँदो समय र प्रविधिको युगमा हाम्रो मौलिक संस्कृति संरक्षण गर्नु अर्को महत्त्वपूर्ण दायित्व बनेको छ। नयाँ पुस्तालाई तिहारका गीत, देउसीभैलो, परम्परा र त्यससँग जोडिएका सामाजिक तथा सांस्कृतिक मूल्यबारे बुझाउन सक्नुपर्छ। संस्कृतिलाई अन्धअनुकरण होइन, समयानुकूल संरक्षण र पुस्तान्तरण गर्न सक्नु नै हाम्रो पहिचान जोगाउने बाटो हो।

अन्ततः तिहार उज्यालोको पर्व हो, तर त्यो उज्यालो घरको झ्यालढोकामा मात्रै होइन, हाम्रो सोच, व्यवहार र समाजमा पनि फैलिनुपर्छ। दाजुभाइ–दिदीबहिनीबीचको सम्बन्धमा माया, परिवारमा आत्मीयता, समाजमा सद्भाव र राष्ट्रमा एकता कायम गर्न सकियो भने मात्रै तिहारको वास्तविक अर्थ सार्थक हुनेछ।

ओझेलका खबर परिवारका तर्फबाट स्वदेश तथा विदेशमा रहनुभएका सम्पूर्ण आदरणीय पाठक, दर्शक, श्रोता, विज्ञापनदाता, शुभेच्छुक र सहयोगीहरूमा तिहारको हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछौँ।

यो पर्वले सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सुस्वास्थ्य र नयाँ आशाको सञ्चार गरोस्। परिवारमा प्रेम र आत्मीयता बढोस्, समाजमा सद्भाव र सहिष्णुता कायम रहोस् तथा राष्ट्रमा न्याय, समानता र समृद्धिको उज्यालो फैलियोस्।

शुभ दीपावली तथा भाइटीकाको हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना !
………
सम्पादक : युवराज खत्री क्षेत्री
            तथा

   ओझेलका खबर परिबार

मिति: २३ कार्तिक ०८३
समय : दिउँसो १.४०  बोजे
……
ओझेलका खबर — खबर भित्रको खबर
……..
सन्तुलित आलोचना, रचनात्मक सुझाव र मार्गदर्शनमूलक टिप्पणीलाई स्वागत छ।