प्रहरी प्रमुखको ‘एक्सन’ कि ‘रियाक्सन’? तीन वर्ष पुरानो घटनाको भित्री रहस्य

अपराध अनुसन्धान र कानुनी कारबाहीमा कहिलेकाहीँ प्रहरीको ‘एक्सन’ भन्दा पनि घटना परिस्थिति र आरोपितको ‘रियाक्सन’ (प्रतिक्रिया) ले मुद्दालाई कस्तो मोड दिन्छ भन्ने कुराको एउटा बलियो उदाहरण तीन वर्ष अघिको यो घटना बनेको छ। तत्कालीन प्रहरी प्रमुख रिजालको सक्रियता र त्यसपछि कानुनी प्रक्रियामा आएका दाउपेचहरू अहिले फेरि बहसमा आएका छन्।

प्राप्त प्रहरी दस्तावेजमा उल्लेखित अभियुक्त निम बहादुर खत्री (केसी ) को बयान कागजलाई हेर्ने हो भने, घटना सामान्य सिकार वा दुर्घटना मात्र नभएर गम्भीर लापरबाही र भवितव्यको दाउपेचभित्र जेलिएको देखिन्छ।

बयान कागजले खोलेको घटनाको भित्री पाटो

कागजमा उल्लेख भएअनुसार मिति २०८०।०४।२६ गते बिहानको यो घटना पारिवारिक र छरछिमेककै बीचमा घटेको थियो:

बाँदर धपाउने बहाना: छिमेकी मोहन बहादुर रायमाझीको फोनमार्फत बारीमा बाँदर पसेको जानकारी पाएपछि निम बहादुर खत्री भरुवा बन्दुक लिएर मकै बारीतर्फ गएका थिए।

भाइमाथि गोली प्रहार: झाडी र जङ्गलतर्फ बाँदर भागेको ठाउँमा लक्ष्य गरेर चलाइएको गोली बाँदरलाई नलागी आफ्नै भाइ पदम बहादुर के.सी. लाई लाग्न पुग्यो।

घटना लुकाउने प्रयास र अस्पताल: भाइ छटपटिएको र रक्ताम्मे भएको देखेपछि सुरुमा बन्दुक खोल्सामा फालेर घटनालाई अर्कै मोड दिन खोजिएको संकेत बयानमा छ। पछि छिमेकीहरू शिव बहादुर रायमाझी र मोहन बहादुर रायमाझीको सहयोगमा घाइतेलाई डोकोमा राखी अस्पताल पुर्‍याइए पनि चिकित्सकहरूले मृत घोषित गरेका थिए।

 प्रहरी प्रमुखको ‘रियाक्सन’ माथि प्रश्न र विश्लेषण

यो घटनामा तत्कालीन प्रहरी प्रमुख मुकुन्द रिजालले तत्कालै ‘एक्सन’ लिएर अपराधी समात्न त सफल भए, तर अनुसन्धानका क्रममा आएका यी बयान र प्रमाणहरूले कानुन कार्यान्वयनको पाटोमा थप ‘रियाक्सन’ पैदा गरिदिएको छ।

हतियारको अवैध प्रयोग: गाउँघरमा बाँदर धपाउने नाममा अवैध भरुवा बन्दुकको प्रयोग र त्यसले निम्त्याएको मानवीय क्षतिमाथि प्रहरीले सुरुमै कडा निगरानी राख्न नसक्नु कमजोरी थियो कि?

भवितव्य कि योजनाबद्ध?: बयानमा यसलाई ‘भूलवश’ भनिए तापनि प्रहरीको सूक्ष्म अनुसन्धानले मात्रै यसको भित्री रिसइबी वा नियत ओकल्न सक्छ। प्रहरी प्रमुखको तत्कालीन रियाक्सनले नै यो मुद्दालाई अदालतसम्म दह्रो रूपमा पुर्‍याउन मद्दत गरेको थियो।

“न्यायको आश मात्र गरेर हुँदैन, अपराधी समातिइसकेको अवस्थामा कानुनी छिद्रहरू प्रयोग गरेर सजायबाट उम्किन नपाउने गरी प्रमाण संकलन गर्नु नै वास्तविक प्रहरी एक्सन हो।”

यो तीन वर्ष पुरानो घटनाको फाइल फेरि पल्टिँदा यसले समाजमा हतियारको दुरुपयोग र प्रहरी प्रशासनको जवाफदेहितामाथि पुन: गम्भीर बहस सुरु गराएको छ।