इतिहासमा नेपालमा आजः असोज १९

आजभन्दा वर्षौँअघि यही दिन नेपालमा के–के भएको थियो ?

नेपालको इतिहासमा असोज १९ राजनीतिक उतारचढाव, साहित्यिक स्मृति, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सम्बन्ध र प्रदेश पुनर्संरचनासँग जोडिएको दिनका रूपमा सम्झन सकिन्छ। विशेषगरी २०५९ सालको शाही कदमको निरन्तरता, २०८० सालमा रोमानियासँग भएको श्रम समझदारी र नेपाली हास्यव्यङ्ग्य साहित्यका शिखर व्यक्तित्व भैरव अर्यालको निधनसँग यो दिन जोडिएको छ।

२०५९ असोज १९ : राजाको शाही कदम र राजनीतिक संकट

२०५९ असोज १८ गते मध्यरातदेखि सुरु भएको राजनीतिक घटनाक्रम असोज १९ गते अझ स्पष्ट रूपमा अघि बढ्यो। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्र शाहले संविधानको धारा १२७ प्रयोग गर्दै प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई पदमुक्त गर्नुभएको थियो। त्यसपछि कार्यकारी अधिकार राजदरबारमा केन्द्रित भयो।

यो घटनाले नेपालको लोकतान्त्रिक राजनीतिमा ठूलो प्रभाव पार्‍यो। राजाको प्रत्यक्ष शासनतर्फको यो कदमपछि राजनीतिक दलहरू र राजसंस्थाबीचको दूरी थप बढ्दै गयो र अन्ततः २०६२/६३ को जनआन्दोलन तथा गणतन्त्र स्थापनाको राजनीतिक पृष्ठभूमि तयार हुन पुग्यो।

२०७७ असोज १९ : लुम्बिनी प्रदेशको नाम र राजधानीमाथि विवाद

२०७७ असोज १९ गते तत्कालीन प्रदेश नं. ५ को प्रदेशसभामा प्रदेशको नाम र स्थायी राजधानी तोक्ने प्रस्तावमाथि छलफलका क्रममा तीव्र विरोध भएको थियो। प्रदेशसभाभित्र कुर्सी तथा माइक तोडफोडसमेत भएको घटनाले प्रदेशको नाम र राजधानीको विषय कति संवेदनशील थियो भन्ने देखाएको थियो।

भोलिपल्ट, असोज २० गते, प्रदेशसभाले प्रदेशको नाम लुम्बिनी र स्थायी राजधानी राप्ती उपत्यका देउखुरी कायम गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको थियो।

२०८० असोज १९ : नेपाल–रोमानिया श्रम समझदारी

२०८० असोज १९ गते नेपाल र युरोपेली मुलुक रोमानियाबीच द्विपक्षीय श्रम समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भयो। तत्कालीन श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री शरतसिंह भण्डारी र रोमानियाका श्रम मन्त्री सिमोना बुकुरा अप्रेस्कुबीच समझदारी भएको थियो।

नेपाल र रोमानियाबीच कूटनीतिक सम्बन्ध कायम भएको ५५ वर्षपछि भएको उक्त समझदारीले नेपाली श्रमिकको माग प्रमाणीकरण, प्रवेशाज्ञा र श्रम स्वीकृति प्रक्रियालाई सहज बनाउने तथा सुरक्षित वैदेशिक रोजगारीलाई प्राथमिकता दिने व्यवस्था अघि सारेको थियो।

साहित्यको एउटा दुःखद दिन : भैरव अर्यालको निधन

असोज १९ नेपाली साहित्यका लागि एउटा दुःखद स्मृति बोकेको दिन पनि हो।

नेपाली हास्यव्यङ्ग्य साहित्यका शाश्वत शिल्पी भैरव अर्यालको वि.सं. २०३३ असोज १९ गते ४० वर्षको उमेरमा निधन भएको थियो। उहाँको जन्म वि.सं. १९९३ असोज ५ गते ललितपुरको कुपण्डोलमा भएको थियो।

‘जय भुँडी’, ‘दशअवतार’, ‘गलबन्दी’, ‘उपवन’, ‘इतिश्री’ र ‘काउकुती’ जस्ता कृतिमार्फत नेपाली हास्यव्यङ्ग्य साहित्यलाई समृद्ध बनाउनुभएको अर्यालको निधन नेपाली साहित्यको एउटा ठूलो क्षतिका रूपमा स्मरण गरिन्छ।

आजको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व

आज आश्विन कृष्णपक्षको दशमी तिथि हो। आज दशमी श्राद्ध परेको छ। सोह्रश्राद्ध अर्थात् पितृपक्षका क्रममा दिवंगत पितृहरूको सम्झना तथा श्राद्ध गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ।

आजको पञ्चाङ्गअनुसार दशमी तिथि राति २६ः५६ बजेसम्म रहने र त्यसपछि एकादशी सुरु हुने उल्लेख छ। नक्षत्र तिष्य र त्यसपछि अश्लेषा रहनेछ।

आज विश्व शिक्षक दिवस पनि हो। शिक्षाको क्षेत्रमा शिक्षकहरूको योगदान र भूमिकालाई सम्मान गर्ने दिनका रूपमा विश्वभर यो दिवस मनाइन्छ।

आजको तिथि–पञ्चाङ्ग

वि.सं. : २०८३ असोज १९ गते, सोमबार
ईस्वी : ५ अक्टोबर २०२६
पक्ष : आश्विन कृष्णपक्ष
तिथि : दशमी, राति २६ः५६ पछि एकादशी
नक्षत्र : तिष्य, राति २५ः०१ पछि अश्लेषा
योग : शिव, दिउँसो १२ः४९ पछि सिद्ध
चन्द्रराशि : कर्कट
सूर्योदय : बिहान ५ः५९
सूर्यास्त : साँझ ५ः४४
विशेष : दशमी श्राद्ध, विश्व शिक्षक दिवस।

आजको छोटकरी राशिफल

मेष : घरपरिवार र अचल सम्पत्तिसम्बन्धी विषयमा चासो बढ्नेछ। भावुकताभन्दा धैर्य आवश्यक।

वृष : लेखन, सञ्चार र सिर्जनात्मक काममा प्रगति हुनेछ। छोटो यात्राबाट लाभ मिल्न सक्छ।

मिथुन : पारिवारिक सुख र आर्थिक विषयमा ध्यान जानेछ। खर्च तथा आर्थिक निर्णयमा सोचविचार गर्नु राम्रो।

कर्कट : आत्मविश्लेषण र भावनात्मक पक्ष बलियो रहनेछ। महत्वपूर्ण निर्णयमा परिपक्वता आवश्यक।

सिंह : खर्च र मानसिक थकान बढ्न सक्छ। अनावश्यक चिन्ताबाट जोगिनु राम्रो।

कन्या : सामाजिक सम्मान, आर्थिक लाभ र योजनागत सफलताको योग। पुराना सम्पर्कबाट फाइदा मिल्न सक्छ।

तुला : कार्यक्षेत्रमा व्यस्तता र जिम्मेवारी बढ्नेछ। वरिष्ठको सहयोगले काम सफल बन्न सक्छ।

वृश्चिक : धार्मिक तथा आध्यात्मिक गतिविधिमा रुचि बढ्नेछ। गुरु तथा ज्येष्ठ व्यक्तिबाट लाभ मिल्न सक्छ।

धनु : पारिवारिक वा व्यक्तिगत विषयमा संयम आवश्यक। अनावश्यक विवादबाट टाढा रहनु राम्रो।

मकर : साझेदारी तथा दाम्पत्य सम्बन्धमा स्थिरता ल्याउने प्रयास सफल हुन सक्छ।

कुम्भ : प्रतिस्पर्धा तथा कामका चुनौतीमा सफलता मिल्नेछ। स्वास्थ्यमा भने ध्यान दिनुहोला।

मीन : शिक्षा, सन्तान र सिर्जनात्मक काममा ध्यान जानेछ। भावनात्मक निर्णय गर्दा विवेक प्रयोग गर्नु राम्रो।

आजको असोज १९ ले हामीलाई एउटा कुरा सम्झाउँछ—इतिहास केवल राजदरबार र राजनीतिक परिवर्तनको कथा होइन; साहित्यकारको सिर्जना, श्रमिकको यात्रा, प्रदेशको पहिचान र समाजको स्मृतिसमेत इतिहासका पाना हुन्।

ओझेलका खबर – खबर भित्रको खबर

मिति :२०८३ असोज  १९

पोष्ट समय : ७.३०/

………………………………………..

सन्तुलित आलोचना, रचनात्मक सुझाव तथा मार्गदर्शनमूलक टिप्पणीका लागि स्वागत छ। कृपया गालीगलौज तथा अमर्यादित टिप्पणी नगरिदिनुहोला।